Linh mục Marcello Đoàn Minh

Rộn ràng trong những ngày này trên khắp các nẻo đuờng, các chuyến xe chở đồ cứu trợ, các đoàn thiện nguyện đổ về các vùng lũ lụt miền Trung. Chính tại nơi mà hung thần bão lũ tàn phá thì cũng là chỗ hoa yêu thuơng nở ra, tỏa hương thơm hi vọng để người với người cùng giúp nhau vượt khó. Tuy nhiên đó đây cũng không ít những lời bàn qua tán lại về những cách cho không hợp tình hợp lý mà người làm việc bác ái cần lắng nghe như một lời góp ý chân thành.

Người đời vẫn thường nói: “Của cho không bằng cách cho.” Làm ra của cải đã khó mà có lòng đem của đi cho, nếu không dễ thì cũng là điều phải cân nhắc, không khéo cho không đúng cách, vừa lãng phí của cho vừa tổn thương người nhận! 

Đức cố Đức Giáo Hoàng Bênêđitô XVI đã dành nhiều số thông điệp đầu tiên của ngài: “Deus Caritas Est” (Thiên Chúa là Tình Yêu) để nói về cách thức làm việc bác ái. Điều ngài hằng quan tâm là phải làm sao để “giữ được tất cả vẻ huy hoàng của [hoạt động bác ái Ki-tô giáo] để việc đó không trở thành chỉ là một hình thức khác của trợ giúp xã hội.” (TCTY, số 31). Giáo Hội không những chăm lo việc giúp người nghèo nhưng còn phải xét xem sứ vụ đó được thi hành thế nào, làm sao để duy trì bản sắc Công giáo, coi đó như là nền tảng và chuẩn mực xác định sự đóng góp độc đáo của Giáo Hội 

Từ mẫu gương của người Samaritanô, Đức Bênêđitô cho rằng việc bác ái trước tiên phải là một lời đáp trả đơn sơ cho những nhu cầu cấp thời: cho kẻ đói ăn cho người khát uống, và phải xem đây là một trong những nhiệm vụ ưu tiên mà “những người chăm sóc những kẻ thiếu thốn trước tiên phải có nghiệp vụ: họ phải được đào tạo đúng đắn, họ phải làm gì, làm như thế nào, cũng như cam kết tiếp tục công tác trợ giúp ấy.” (Ibidem).  

Ta phải hiểu thế nào về việc đào tạo khả năng nghiệp vụ, một lãnh vực mênh mông, từ sơ cấp đến chuyên sâu, bao nhiêu điều ta chưa biết? Người Samaritanô không những sơ cứu nạn nhân (lấy dầu rượu đổ lên vết thương và băng bó lại), mà anh còn lo chạy chữa cho lành lặn (đưa đến quán trọ nhờ người săn sóc cho đến khỏi bệnh, dầu phải tốn kém). Cách làm của anh giúp ta trả lời câu hỏi trên: ai cũng phải học hỏi những điều căn bản cần phải biết trong công việc của mình; khi vào việc, điều quan trọng không phải là có bằng cấp hay không nhưng là biết mình phải làm gì, biết xoay xở thế nào từ những gì mình có đuợc để mang lại hiệu quả tốt nhất cho đối tượng mình đang phục vụ. 

Đó đây đang gióng lên tiếng nói đề xuất “đổi mới cách cho” để đem lại nhiều lợi ích hơn cho người nhận. Gốc rễ của nghèo đói phát xuất từ những yếu kém từ nơi ăn chốn ở, sức khỏe, văn hóa giáo dục, thể lý, đến vị thế trong xã hội, chuyên môn nghề nghiệp, cơ chế, tập quán địa phương. Viện trợ, ban phát từ trên xuống hay từ ngoài vào. theo cơ chế xin-cho là ‘cho con cá’; cách này làm cho người nhận thụ động, không ra khỏi cái vòng lẩn quẩn của đói nghèo.¹ Cần đổi mới cách cho, giúp người nhận phát huy các tiềm năng, thêm lòng tự tin. Cho cách nào để giúp người để người tự giúp, tự vượt khó, tức là ‘cho cần câu chứ không cho con cá.’  

Việc từ thiện liên quan tới tiền bạc của cải vốn là những thứ, nếu không thận trọng, dễ đưa tới những biểu hiện tiêu cực. Bởỉ đó, nếu ở trên đã nói đến chữ “tầm” về nghiệp vụ chuyên môn thì tiếp theo phải nói đến chữ “tâm” trong công tác. Nếu không đổỉ mới để có một cái “tâm” trong sáng, đáng tin cậy, thì ‘phát triển’ thay vì xóa bỏ, sẽ đồng nghĩa với đổi mới cái vòng lẩn quẩn đói nghèo của những người nghèo mới! 

Đức Bênêđitô yêu cầu: song song với việc đào tạo chuyên môn phải “đào tạo con tim”. Việc này không phải là việc ‘tự biên tự diễn’ theo những mô mẫu, lý thuyết hay kinh nghiệm dấn thân của ai đó nhưng phải đến với Thầy Giê-su, Đấng có khả năng kích hoạt năng lực yêu thương nơi người đến xin đuợc đào tạo: 

“Thêm vào việc đào tạo chuyên môn cần thiết, những người làm việc bác ái cần được ‘đào tạo con tim’: họ cần được dẫn tới gặp Thiên Chúa trong Đức Kitô, Đấng thức tỉnh tình yêu của họ và mở lòng ra cho kẻ khác.”(TCTY, số 31a). 

Một con tim đuợc Vị Thầy Giêsu đào tạo sẽ là một ‘con tim biết nhìn thấy’ để nhận biết “nơi nào tình yêu đang cần đến và hành động cách phù hợp.” (TCTY, số 31). Con tim đó giúp người cho thấy đuợc dưới vẻ thô mộc nơi người nghèo tiềm ẩn bao vẻ đẹp tinh thần: sự cao thượng, quảng đại, lòng can đảm, ý chí phấn đấu … mà họ phải bái phục, học hỏi. Đặc biệt con tim đó giúp người cho nhận ra một điều dễ bị che khuất, đó là người nhận “cần một cái gì hơn sự chăm sóc kỹ thuật hay vật phẩm. Họ cần tình người. Họ cần sự quan tâm chân thành.” (Ibidem). Một khi nhận ra nhu cầu có thật này của người nhận, người cho sẽ đổi mới cách cho: cho không chỉ là trao ban của cải tôi có mà phải có tôi hiện diện cách nào đó trong của tôi đem cho: “Sự chia sẻ sâu xa của cá nhân tôi trong nhu cầu và đau khổ của người khác trở nên một chia sẻ của chính bản thân tôi với họ: để quà tặng của tôi không gây sỉ nhục nơi người khác, tôi phải trao ban cho người khác không chỉ cái gì của tôi, nhưng trao ban chính bản thân tôi; tôi phải đích thân hiện diện trong quà tặng.” (TCTY, số 34). Nếu cần thầy dạy cách trao ban chính mình thì ai hơn Thầy Giêsu vì đốí với Ngài, yêu lúc nào cũng là trao ban chính mình và đó là mức độ yêu thương cao nhất: “Không có tình thương nào cao cả hơn tình thương của người đã hi sinh tính mạng vì bạn hữu của mình” (Gn 15,13). 

Thông điệp “Thiên Chúa là Tình Yêu” ban hành ngày 25.12.2005. Hai mươi năm đã trôi qua nhưng những lời dạy của Đức Bênêditô vẫn còn là tia sáng cho người điều hành tổ chức cũng như người làm việc bác ái hôm nay. Họ đuợc mời gọi để biết cho và biết làm sao để cách cho của họ nên giống cách cho của Chúa Giê-su. Ngài sẽ đổỉ mới người cho, biến người cho thành người nhận bởi vì họ nhận đuợc ơn trở nên con người với trái tim đuợc đào tạo, như một câu trong Kinh Hòa Bình mà họ thường hát với nhau trong các buổi cầu nguyện:

“vì chính khi hiến thân là khi đuợc nhận lãnh, 
chính lúc quên mình là lúc gặp lại bản thân” (Kinh Hòa Bình).

30.11.2025- CN I Mùa Vọng
Linh mục Marcello Đoàn Minh
Đại diện Caritas Giáo tỉnh Huế

Xem thêm

------

[1] Chu trình luẩn quẩn: nghèo đói dẫn đến thất học, lao động thu nhập thấp, thiếu các điều kiện sống căn bản, tái  nghèo