Tỷ lệ tuyệt chủng gia tăng gây hiệu ứng domino về sự mất đa dạng sinh học

  • Thứ ba, 16:10 Ngày 28/05/2024
  •  

    © Wikimedia/Marty Aligata / Gus, loài rùa gopher lâu đời nhất được biết đến, sống tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Nova Scotia tại Canada.

    Hiện nay có gần một triệu loài sinh vật có nguy cơ bị tuyệt chủng, Đại học Liên Hợp Quốc (UNU) tại Bonn đang thu hút sự chú ý đến hiện tượng “đồng tuyệt chủng”: phản ứng dây chuyền xảy ra khi sự tuyệt chủng của một loài sẽ ảnh hưởng đến loài khác.

    Vấn đề này đang được quan tâm trước Ngày Quốc tế về Đa dạng sinh học, được tổ chức hàng năm vào ngày 22 tháng 5 và được đề cập trong ấn bản gần đây nhất của báo cáo Rủi ro thảm họa có liên kết của UNU. 

    Trong số các loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng là rùa gopher, một trong những loài sinh vật sống lâu đời nhất trên hành tinh. Nguy cơ về sự mất đa dạng sinh học này đang xảy ra tại trung tâm vùng đồng bằng ven biển miền Nam Hoa Kỳ.

    “Kiến trúc sư” hệ sinh thái

    Tuy nhiên, việc suy giảm về số lượng không chỉ là vấn đề cho sự tồn tại của loài rùa, loài sinh vật thú vị, mà chúng còn giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng mong manh trong địa hạt ven biển của chúng.

    Rùa Gopher không chỉ đơn thuần là sinh vật trong môi trường sống này; chúng là các kiến trúc sư, điêu khắc gia của hệ sinh thái và cung cấp nơi ẩn náu cho hơn 350 loài sinh vật khác. Hai chân trước của loài rùa hoạt động giống như cái xẻng, chúng đào các hang trú ẩn có kích thước dài từ 20 đến 30 feet (6 đến 9 mét) và sâu từ 6 đến 8 feet (1,8 đến 2,5 mét).

    Từ côn trùng nhỏ đến các động vật lưỡng cư lớn hơn, mỗi loài sinh vật đều giữ vai trò quan trọng trong chuỗi sự sống phức tạp của hệ sinh thái tại các hang này. Đối với một số loài, rùa gopher cung cấp hang - nơi trú ẩn an toàn để sinh sản và nuôi dưỡng con cái của chúng, trong khi đối với những loài khác, hang là nơi ẩn náu khỏi những kẻ săn mồi và là môi trường sống tự nhiên của chúng.
    Nếu rùa gopher bị tuyệt chủng, thì rất có thể hiệu ứng domino sẽ tác động đến toàn hệ sinh thái.

    Trong số những loài dễ bị tổn thương nhất là loài ếch gopher da sẫm đang có nguy cơ cao bị tuyệt chủng, ếch gopher là loài sinh vật đang đứng trên bờ vực tuyệt chủng. Chúng sinh sống dựa vào hang của rùa để trú ẩn và sinh tồn, sự biến mất của loài rùa rất có thể sẽ khiến sự tồn tại của ếch cũng gặp nguy hiểm.

    © Wikimedia/Birdphotos.com

    Vai trò của con người

    Để làm sáng tỏ hơn về vấn đề đồng tuyệt chủng, UNU cho biết các hoạt động cực đoan của con người, như thay đổi mục đích sử dụng đất, khai thác quá mức, biến đổi khí hậu, ô nhiễm và du nhập các loài xâm lấn, đang gây ra tỷ lệ tuyệt chủng cao ít nhất gấp hàng chục đến hàng trăm lần, nhanh hơn quá trình tuyệt chủng tự nhiên của các loài.

    Ví dụ, trong 100 năm qua, có hơn 400 loài động vật có xương sống đã biến mất. Do đó, báo cáo bao gồm sự tuyệt chủng đang tăng tốc trong số sáu 'điểm tới hạn rủi ro' có liên kết với nhau.

    Những điểm tới hạn rủi ro này sẽ đạt đến, khi các hệ thống, mà nhân loại căn cứ vào, không thể giảm bớt rủi ro và ngừng hoạt động được xác thực – chủ yếu là kết quả do hoạt động của con người.

    Tuyệt chủng tạo ra tuyệt chủng

    Các hệ sinh thái được xây dựng trên các chuỗi kết nối phức tạp giữa các loài khác nhau, như ví dụ về loài ếch gopher - rùa gopher đã chỉ ra.
    Hiệu ứng domino có thể khiến nhiều loài có nguy cơ bị tuyệt chủng và cuối cùng thậm chí là sự sụp đổ của toàn bộ hệ sinh thái.

    Với gần một triệu loài thực vật và động vật hiện đang bị đe dọa, hiệu ứng dây chuyền của sự tuyệt chủng của một loài có thể ảnh hưởng đến vô số loài khác, phá vỡ các chức năng sinh thái quan trọng.

    Việc loài rái cá biển có nguy cơ bị tuyệt chủng cung cấp một ví dụ khác về sự phụ thuộc phức tạp trong hệ sinh thái. Xem rừng tảo biển Thái Bình Dương là nhà của mình, rái cá biển từng sống rất đông đúc tại đây trong quá khứ nhưng hiện chúng đang bị đe dọa tại khu vực này do bị săn lùng gắt gao để lấy lông.
    Trong vũ điệu sinh thái hài hoà, rái cá biển săn nhím biển, ngăn chặn sự phát triển không kiểm soát của quần thể nhím biển. Nếu không có sự hiện diện của rái cá, loài ăn cỏ lông cứng này sẽ tràn lan, biến những khu rừng tảo biển tươi tốt thành 'những khu vực nhím cằn cỗi' hoang tàn.

    Tuy nhiên, UNU cho biết, sự lụi tàn của rái cá biển sẽ có những tác động vượt xa sự biến mất của chỉ riêng khu vực tảo biển. Hơn 1.000 loài – bao gồm cá mập, rùa, hải cẩu, cá voi, chim và vô số loài cá – dựa vào những khu vực trú ẩn dưới nước này để tồn tại.

    Tạo ra tương lai chúng ta mong muốn

    Giải quyết cuộc khủng hoảng đa dạng sinh học đòi hỏi cách tiếp cận nhiều mặt, nhận ra mối liên kết giữa các rủi ro và giải pháp.

    Chủ đề của Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học kêu gọi sự ủng hộ việc thực hiện Kế hoạch Đa dạng sinh học , được thông qua vào năm 2022, trong đó đặt ra các mục tiêu và biện pháp cụ thể nhằm ngăn chặn và đảo ngược tình trạng tổn thất về thiên nhiên vào năm 2050.

    Zita Sebesvari, Phó Giám đốc Viện An ninh và Môi trường cho Con người của UNU và là tác giả chính của báo cáo về các Rủi ro Thảm hoạ được kết nối nhau, cho biết một trong những mục tiêu bao gồm việc giảm tỷ lệ tuyệt chủng của tất cả các loài gấp 10 lần vào giữa thế kỷ này và tăng sự phong phú của các loài hoang dã bản địa lên mức khỏe mạnh và có khả năng phục hồi. 

    “Trong các chiến lược thích ứng, ví dụ như chiến lược khôi phục và bảo vệ hành lang xanh giữa các môi trường sống của động vật có thể trì hoãn thực hiện, nhưng việc giải quyết các nguyên nhân cơ bản gây ra sự tuyệt chủng là rất thiết yếu, bởi vì mục tiêu này không thể đạt được chừng nào chúng ta còn nguy cơ đẩy nhanh sự tuyệt chủng”, bà giải thích.

    Trong dài hạn, việc ngăn ngừa sự tuyệt chủng và đồng tuyệt chủng sẽ là giải pháp thực tiễn duy nhất nhằm ngăn chặn tình trạng mất đa dạng sinh học, đòi hỏi chúng ta phải thay đổi não trạng.

    Bà Sebesvari cho biết: “Những nỗ lực bảo tồn phải vượt ra ngoài từng loài riêng lẻ để bao trùm toàn bộ hệ sinh thái”.

    “Cần hành động khẩn cấp và quyết đoán để bảo tồn khả năng phục hồi của hệ sinh thái và đảm bảo sự tồn tại của chuỗi sự sống đa dạng trên hành tinh chúng ta. Thật là cần thiết khi xem thiên nhiên như một phần không thể thiếu trong văn hóa của chúng ta nhằm đảm bảo một tương lai bền vững, đồng thời nhận ra rằng số phận của con người chắc chắn gắn liền với số phận của thế giới tự nhiên.”

    Nguồn: https://news.un.org/en/story/2024/05/1150056

    Chuyển ngữ: PTT – Caritas Việt Nam


     

    Bài viết liên quan